Umowa zgodna z przepisami

W przypadku rozpoczęcia prowadzenia działalności w obiekcie, w którym identyczna działalność była już prowadzona i nowy właściciel nie przeprowadzał dużych remontów typu rozbudowa, przebudowa winien on jedynie podpisać z przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym umowę o świadczenie usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Następuje bowiem tak naprawdę tylko zmiana właściciela nieruchomości połączona z niewielkim remontem. W takim przypadku podpisując jako nowy odbiorca umowę o zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków należy zwrócić uwagę, czy nie został w umowie nałożony na odbiorcę obowiązek montażu zaworu antyskażeniowego.

Kupno lub dzierżawa obiektu
Kwestionowane przez Prezesa UOKiK wzorce umów zawierały zapis „Odbiorca zobowiązuje się do zainstalowania i utrzymania wodociągowych antyskażeniowych zaworów zwrotnych, zgodnie z obowiązującymi przepisami w terminie do dnia…”.
Antyskażeniowy zawór zwrotny to zabezpieczenie przed przepływem zwrotnym. Zawór instaluje się w instalacjach wody pitnej w miejscach narażonych na kontakt z płynem. Może być stosowany jako zabezpieczenie główne na przyłączu instalacji do sieci wodociągowej, montowany bezpośrednio za wodomierzem.

Zgodnie z § 113 ust. 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690 ze zm.) „instalacja wodociągowa powinna być zaprojektowana w sposób zapewniający zaopatrzenie w wodę budynku, zgodnie z jego przeznaczeniem, oraz spełniać wymagania określone w Polskiej Normie dotyczącej projektowania instalacji wodociągowych”. Jednakże należy zwrócić uwagę, iż § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych ściśle określa, kiedy przepisy rozporządzenia mają zastosowanie. Również wskazuje na to tytuł wyżej wskazanej normy Norma PN-B-01706/Az1 „Instalacje wodociągowe. Wymagania w projektowaniu”.

Obowiązek montażu zaworu antyskażeniowego ma zatem miejsce w przypadku budynków i budowli, a także związanych z nimi urządzeń budowlanych jedynie przy: projektowaniu i budowie, odbudowie, rozbudowie, nadbudowie, przebudowie, zmianie sposobu użytkowania budynków. A zatem w przypadku zmiany polegającej tylko na zmianie właściciela/najemcy obiektu i niewielkim remoncie nie może zostać nałożony przez przedsiębiorcę wodociągowo-kanalizacyjnego obowiązek montażu zaworów antyskażenionych.
Jeżeli zapis odnośnie zaworu antyskażeniowego znalazłby się w umowie należy zwrócić się pisemnie do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego o zmianę umowy w tym zakresie wskazując na prawomocną decyzję Prezesa Urzędu Ochrony konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Prezesem UOKiK) z dnia 23 lipca 2008 r. nr RKR-14/2008. Stanowisko zawarte w tej decyzji zostało potwierdzone przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej SOKiK) i Sąd Apelacyjny.

Jeżeli nie udałoby się załatwić sprawy w ten sposób należy wystąpić na podstawie art. 86 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) – zwanej dalej ustawą antymonopolową do Prezesa UOKiK z zawiadomieniem o podejrzeniu stosowania przez gminę/przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne praktyk naruszających konkurencję. Jeżeli Prezes UOKiK uzna za właściwe wszczęcie w danej sprawie postępowania antymonopolowego wszczyna go się z urzędu. Zawiadamiający po około 5 miesiącach składając wniosek BIP (dostępny na ww. stronie internetowej UOKiK) może dowiedzieć się o wynikach postępowania, a wręcz dostać kopię wydanej decyzji. Wówczas należy najpierw wystąpić do gminy/przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego z żądaniem zwrotu kosztów związanych z bezprawnym zapisem umowy dotyczącym zaworu antyskażeniowego. Jeżeli takie działanie okaże się bezskuteczne wówczas należy złożyć pozew w sądzie o zwrot kosztów zaworu wraz z montażem, a jako dowód dołączyć kopię decyzji Prezesa UOKiK.

Budowa nowego obiektu
W przypadku nowo wybudowanego obiektu procedura jest inna. Zasady postępowania właściwe dla danej gminy można znaleźć w Regulaminie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków dostępnym na stronie gminy lub przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego.
Jednakże z reguły na wstępie należy zwrócić się do przedsiębiorstwa z wnioskiem o wydanie technicznych warunków przyłączenia. Dokument ten w różnych gminach ma nieco różne nazwy. Z reguły druk wniosku można otrzymać w przedsiębiorstwie lub na jego stronie internetowej. W warunkach technicznych wskazane zostanie miejsce i sposób włączenia do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej. I tu już mogą się pojawić problemy.

Pierwszym z nich może być opłata za wydanie warunków. Jak wyżej wskazano rynek zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków został bardzo szczegółowo uregulowany. Ceny i stawki opłat zamieszczone są w taryfie na dany rok, która wprowadzana jest uchwałą rady gminy. Rozporządzenie taryfowe szczegółowo określa zasady tworzenia taryf.
Paragraf 5 rozporządzenia taryfowego zawiera zamknięty katalog opłat, jakie przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może pobierać z tytułu działalności zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Przepis ten nie przewiduje opłaty w sprawie wydania warunków technicznych podłączenia do sieci. Jedyna opłatą związaną z podłączeniem jest koszt przyłączenia do urządzeń wodociągowo-kanalizacyjnych, będących w posiadaniu przedsiębiorstwa. Jak wyraźnie zostało wskazane opłata ta wina znajdować się w taryfie i pokrywać jedynie koszty prób technicznych przyłączy, a nie wydawania warunków.

Jeżeli przedsiębiorstwo będzie żądało opłaty za wydanie warunków technicznych należy wystąpić na piśmie o podanie podstawy prawnej jej naliczenia. Podstawą prawną nie jest Regulamin zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, ani też uchwała rady gminy. Jeżeli nie poskutkuje wezwanie przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego do zaprzestania takiej praktyki można w przypadku, kiedy mamy do czynienia z uchwałą rady gminy niedawno uchwaloną zgłosić właściwemu wojewodzie jej niezgodność z przepisami.

Uchwała lub zarządzenie organu gminy, jeżeli zostanie stwierdzone, że są sprzeczne z prawem są nieważne. Rozstrzygnięcia organu nadzorczego dotyczące gminy podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego z powodu niezgodności z prawem.

Można skorzystać również z innej drogi. Ponieważ interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, tj. w analizowanej sprawie interes prawny właścicieli obiektów, które mają być podłączone do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej można zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego. Można ponadto złożyć zawiadomienie o podejrzeniu stosowania praktyk naruszających konkurencję do Prezesa UOKiK według wcześniej opisanej procedury.

Budowa przyłączy
Stosownie do art. 15 ust. 2 i 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu realizację budowy przyłączy do sieci oraz studni wodomierzowej, pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza głównego i urządzenia pomiarowego zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci. Natomiast koszty nabycia, zainstalowania i utrzymania wodomierza głównego ponosi przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, a urządzenia pomiarowego – odbiorca usług.

Skoro zatem zgodnie z wyżej cytowanymi przepisami właściciel obiektu finansuje budowę przyłączy, może on samodzielnie wybrać przedsiębiorstwo instalacyjne, które tą pracę wykona.
Zdarza się jednak, że gminy narzucają – zwłaszcza w trakcie trwania inwestycji kanalizacyjnej w danej gminie – wykonawcę przyłącza. Należy wówczas przeprowadzić własną kalkulację, czy bardziej opłaca się wykonanie przyłącza przez przedsiębiorcę wskazanego przez gminę, czy też wybranego przez siebie. W kalkulacji należy zwrócić uwagę, że z reguły gminy wprowadzają jedną cenę bez względu na długość przyłącza. W przypadku długiego przyłącza propozycja gminy może okazać się korzystniejsza.
Jeżeli natomiast oferta gminy okazałaby się niekorzystna należy odmówić zlecenia wykonania przyłącza przez wskazanego przedsiębiorcę. Można tu powołać się na prawomocną decyzję Prezesa UOKiK dotyczącą Gminy Bochnia z dnia 30 grudnia 2008 r. nr RKR – 47/2008. W przypadku sprzeciwu gminy należy skierować zawiadomienie do Prezesa UOKiK.

Z przepisów wynika wprost, że właściciel obiektu buduje na własny koszt przyłącze wodociągowe i kanalizacyjne, ale to przyłącze przebiega najdalej do granicy jego nieruchomości gruntowej. Wszystko to co przekracza granicę staje się automatycznie siecią wodociągową i kanalizacyjną.
Niestety wiele gmin na terenie kraju jako przyłącze traktuje odcinek od instalacji wodociągowej, kanalizacyjnej w nieruchomości do sieci bez względu na fakt, czy sieć ta przebiega przez teren nieruchomości, czy też poza nią np. pod drogą gminną/powiatową, działkę sąsiadów. Jako fragment przyłącza traktowane jest również przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne włączenie do sieci zwane potocznie wcinką.

Takie działanie gminy/przedsiębiorstwa zobowiązuje przyszłego odbiorcę do wykonania fragmentu sieci oraz wcinki na swój koszt, naraża przyszłych odbiorców nie dość, że na wyższe koszty budowy to jeszcze na dodatkowe formalności np. wydanie zgody na zajęcie pasa drogowego, a jest to niezgodne z obowiązującymi przepisami, orzecznictwem i stanowiskiem Ministerstwa Budownictwa i Sejmowej Komisji Infrastruktury.
Sąd Najwyższy w Uchwale z dnia 13 września 2007 r. (sygn. akt III CZP 79/07) stwierdził, iż ustawodawca zmieniając definicję przyłączy dążył do ograniczenia kosztów przyłączenia ponoszonych przez podmioty przyłączane. W związku z powyższym część przewodu znajdująca się poza działką nie jest przyłączem, lecz stanowi urządzenie kanalizacyjne określone w art. 31 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu.
Minister Budownictwa w piśmie z dnia 8 marca 2007 r. (znak:BR1m-053-22/07/359) „W aktualnym stanie prawnym jedynie koszty budowy przyłączy do sieci oraz studni wodomierzowej, pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierz głównego urządzenia pomiarowego zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie.

Jednocześnie definicje przyłączy muszą być zgodne z regulacjami prawa cywilnego – właściciel nieruchomości może posiadać przewody, które są trwale złączone z nieruchomością, jedynie w takiej części, w jakiej ta rzecz usytuowana została w granicach jego nieruchomości. Przyłączem jest więc przewód położony w obrębie nieruchomości, przewody poza nieruchomością należą do sieci.

W związku z powyższymi przepisami, w celu przyłączenia budowanego obiektu do sieci wod.-kan., przyszły odbiorca usług zobowiązany jest do wykonania tylko takiego zakresu prac, które zlokalizowane są na obszarze jego nieruchomości. Wszelkie inne roboty budowlane, takie jak” wcięcie” do głównej rury wodociągowej zlokalizowanej po przeciwnej stronie ulicy, wykonanie wykopów przez drogę, ułożenie rury wodoc. i osłonowej, wykonanie wpięcia do głównego kolektora ściekowego po przeciwnej stronie ulicy, wykonanie wykopów celem ułożenia rury kanalizacyjnej przez drogę oraz opłacenie nadzoru branżowego realizowanego przez przedsiębiorstwo i wykonanie projektów powykonawczych, należą do zakresu przedsiębiorstwa wod.-kan. Koszty związane z wykonaniem tych prac zaliczane są bowiem do kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, stanowiących podstawę do określenia taryf”. Identyczne stanowisko zostało zaprezentowane w czasie prac sejmowej Komisji Infrastruktury (Biuletyn nr 4247/IV). Takie samo zajmuje również Prezes UOKiK.

Opłaty
Po wybudowaniu przyłącza jedyną opłatą przed jego podłączeniem do sieci, jaką zgodnie z obowiązującymi przepisami winniśmy ponieść jest opłata, o której była mowa powyżej i która znajduje się w taryfie, tj. za przyłączenie do urządzeń wodociągowo-kanalizacyjnych, będących w posiadaniu przedsiębiorstwa, wynikającą z kosztów przeprowadzenia prób technicznych przyłącza wybudowanego przez odbiorcę usług.
Niestety na terenie kraju w tym zakresie można spotkać różne praktyki gmin, czy też przedsiębiorców wodociągowo-kanalizacyjnych. Dla przykładu rady gmin podejmują uchwały o wprowadzeniu opłaty za podłączenie do sieci, czy też opłaty za wodomierz i jego montaż. Opłaty tak wprowadzone nie są opłatami taryfowymi. Można też spotkać opłaty wprowadzone w protokole odbioru przyłącza jako usługa i wykonanie włączenia do sieci.

W każdym przypadku kiedy odbiorca usługi ma ponieść jakąś opłatę niewynikającą z taryfy należy zwrócić się do gminy lub przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego o wskazanie podstawy prawnej takiej opłaty. Nie może to być uchwała rady gminy, czy też zapis w Regulaminie zbiorowego zaopatrzenia w wodę.
Jeżeli nie zapadnie decyzja pozytywna dla odbiorcy należy wówczas skierować sprawę do sądu powołując się na wskazane wcześniej orzecznictwo Prezesa UOKiK, bo ono rozstrzyga ten problem. Można również skierować zawiadomienie do Prezesa UOKiK w sprawie podejrzenia stosowania praktyk ograniczających konkurencję.

Bożena Rusinek, UOKiK